Ansible Automation เริ่มต้นสำหรับ Sysadmin มือใหม่ 2026 — คู่มือฉบับสมบูรณ์

22/02/2026 | อ.บอม (Bom) | SiamCafe.net Since 1997

ถ้าคุณเป็น Sysadmin ที่ต้อง SSH เข้าเครื่อง Server ทีละเครื่อง พิมพ์คำสั่งซ้ำๆ ทุกวัน อัพเดท Package, แก้ Config, Restart Service — คุณกำลังเสียเวลาไปกับงานที่ Robot ทำได้ดีกว่า Ansible คือ Robot ตัวนั้น

Ansible เป็นเครื่องมือ Automation ที่เรียบง่ายที่สุดในตลาด ไม่ต้องติดตั้ง Agent บนเครื่องปลายทาง ไม่ต้องเรียนภาษาใหม่ เขียนเป็น YAML ที่อ่านรู้เรื่องเหมือนภาษาอังกฤษธรรมดา และที่สำคัญที่สุดคือ Idempotent — รันกี่ครั้งก็ได้ผลเหมือนเดิม ไม่ทำซ้ำสิ่งที่ทำไปแล้ว

บทความนี้ผมจะพาคุณเรียนรู้ Ansible จากศูนย์ พร้อมตัวอย่าง Playbook จริงที่ใช้ได้ทันที ตั้งแต่ Setup Server ครั้งแรก ติดตั้ง Docker Deploy Application จนถึง Hardening Security ครับ

1. Ansible คืออะไร ทำไมต้องใช้

Ansible เป็น IT Automation Platform ที่พัฒนาโดย Red Hat ใช้สำหรับ:

• Configuration Management — ตั้งค่า Server ให้เหมือนกันทุกเครื่อง
• Application Deployment — Deploy Application ได้ทุกเครื่องพร้อมกัน
• Orchestration — จัดลำดับงานที่ซับซ้อนข้าม Server หลายเครื่อง
• Provisioning — สร้าง VM, Container, Cloud Resource

ทำไม Sysadmin ควรใช้ Ansible:

2. ติดตั้ง Ansible

# Ubuntu/Debian
sudo apt update
sudo apt install -y ansible

# หรือติดตั้งผ่าน pip (ได้ version ล่าสุด)
pip3 install ansible

# ตรวจสอบ
ansible --version
# ansible [core 2.17.x]
#   python version = 3.12.x

3. Inventory — บอก Ansible ว่ามี Server อะไรบ้าง

Inventory คือรายชื่อ Server ที่ Ansible จะจัดการ เขียนเป็น INI หรือ YAML:

# inventory.ini
[webservers]
web1 ansible_host=192.168.1.101
web2 ansible_host=192.168.1.102

[dbservers]
db1 ansible_host=192.168.1.201

[monitoring]
prometheus ansible_host=192.168.1.50

# ตัวแปรสำหรับทุกเครื่อง
[all:vars]
ansible_user=admin
ansible_ssh_private_key_file=~/.ssh/id_ed25519
ansible_python_interpreter=/usr/bin/python3

# ทดสอบว่า Ansible เข้าถึงได้ทุกเครื่อง
ansible all -i inventory.ini -m ping

# Output ที่ถูกต้อง:
# web1 | SUCCESS => {"ping": "pong"}
# web2 | SUCCESS => {"ping": "pong"}
# db1  | SUCCESS => {"ping": "pong"}

4. Ad-Hoc Commands — รันคำสั่งเร็วๆ

Ad-Hoc คือการรันคำสั่งเดียวบนหลายเครื่องพร้อมกัน ไม่ต้องเขียน Playbook:

# ดู Uptime ทุกเครื่อง
ansible all -i inventory.ini -a "uptime"

# ดู Disk Usage เฉพาะ Web Servers
ansible webservers -i inventory.ini -a "df -h"

# Restart NGINX ทุก Web Server
ansible webservers -i inventory.ini -m service -a "name=nginx state=restarted" --become

# ติดตั้ง Package
ansible all -i inventory.ini -m apt -a "name=htop state=present" --become

# Copy ไฟล์ไปทุกเครื่อง
ansible all -i inventory.ini -m copy -a "src=./motd.txt dest=/etc/motd" --become

5. Playbook แรก — Update + Install Packages

Playbook คือไฟล์ YAML ที่บอก Ansible ว่าจะทำอะไร กับเครื่องไหน ตามลำดับ:

# setup-server.yml
---
- name: Initial Server Setup
  hosts: all
  become: yes  # รันด้วย sudo

  tasks:
    - name: Update apt cache
      apt:
        update_cache: yes
        cache_valid_time: 3600

    - name: Upgrade all packages
      apt:
        upgrade: dist

    - name: Install essential packages
      apt:
        name:
          - vim
          - curl
          - wget
          - htop
          - tree
          - unzip
          - git
          - ufw
          - fail2ban
        state: present

    - name: Set timezone to Bangkok
      timezone:
        name: Asia/Bangkok

    - name: Enable UFW
      ufw:
        state: enabled
        policy: deny

    - name: Allow SSH
      ufw:
        rule: allow
        port: "22"
        proto: tcp

    - name: Ensure fail2ban is running
      service:
        name: fail2ban
        state: started
        enabled: yes

# รัน Playbook
ansible-playbook -i inventory.ini setup-server.yml

# PLAY RECAP *********************************************
# web1  : ok=8  changed=5  unreachable=0  failed=0
# web2  : ok=8  changed=5  unreachable=0  failed=0
# db1   : ok=8  changed=5  unreachable=0  failed=0

สังเกต changed=5 หมายความว่า 5 Tasks มีการเปลี่ยนแปลงจริง ถ้ารันซ้ำอีกครั้ง จะได้ changed=0 เพราะทุกอย่างเป็นไปตามที่ต้องการแล้ว นี่คือ Idempotent!

6. Variables และ Templates (Jinja2)

Variables

# vars ใน Playbook
---
- name: Configure Web Server
  hosts: webservers
  become: yes
  vars:
    http_port: 80
    server_name: "siamcafe.net"
    doc_root: "/var/www/html"

  tasks:
    - name: Create document root
      file:
        path: "{{ doc_root }}"
        state: directory
        owner: www-data
        group: www-data

Templates (Jinja2)

# templates/nginx-vhost.conf.j2
server {
    listen {{ http_port }};
    server_name {{ server_name }};
    root {{ doc_root }};
    index index.html;

    access_log /var/log/nginx/{{ server_name }}_access.log;
    error_log /var/log/nginx/{{ server_name }}_error.log;

    location / {
        try_files $uri $uri/ =404;
    }
}

# ใช้ใน Playbook:
    - name: Deploy NGINX vhost config
      template:
        src: templates/nginx-vhost.conf.j2
        dest: "/etc/nginx/sites-available/{{ server_name }}.conf"
      notify: Reload NGINX

7. Handlers — Restart Service เมื่อ Config เปลี่ยน

Handler จะรันก็ต่อเมื่อถูก Notify จาก Task ที่มีการ changed เท่านั้น ป้องกัน Restart Service โดยไม่จำเป็น:

  handlers:
    - name: Reload NGINX
      service:
        name: nginx
        state: reloaded

    - name: Restart MySQL
      service:
        name: mysql
        state: restarted

ถ้า Config ไม่เปลี่ยน Template Task จะไม่ Trigger Notify ดังนั้น NGINX จะไม่ถูก Reload ประหยัด Downtime

8. Roles — จัดระเบียบ Playbook ให้เป็นมาตรฐาน

เมื่อ Playbook ยาวขึ้น ควรแยกเป็น Role ซึ่งมีโครงสร้างมาตรฐาน:

# สร้าง Role
ansible-galaxy init roles/nginx

# โครงสร้าง Role
roles/nginx/
├── defaults/
│   └── main.yml      # Default Variables
├── files/             # Static Files
├── handlers/
│   └── main.yml      # Handlers
├── meta/
│   └── main.yml      # Role Metadata
├── tasks/
│   └── main.yml      # Tasks หลัก
├── templates/         # Jinja2 Templates
└── vars/
    └── main.yml       # Variables

# roles/nginx/tasks/main.yml
---
- name: Install NGINX
  apt:
    name: nginx
    state: present

- name: Deploy vhost config
  template:
    src: vhost.conf.j2
    dest: "/etc/nginx/sites-available/{{ server_name }}.conf"
  notify: Reload NGINX

- name: Enable vhost
  file:
    src: "/etc/nginx/sites-available/{{ server_name }}.conf"
    dest: "/etc/nginx/sites-enabled/{{ server_name }}.conf"
    state: link
  notify: Reload NGINX

- name: Ensure NGINX is running
  service:
    name: nginx
    state: started
    enabled: yes

# ใช้ Role ใน Playbook
---
- name: Setup Web Servers
  hosts: webservers
  become: yes
  roles:
    - nginx
    - certbot
    - monitoring-agent

9. Ansible Vault — เก็บ Password อย่างปลอดภัย

# เข้ารหัสไฟล์ Variables ที่มี Password
ansible-vault create vars/secrets.yml

# เนื้อหา secrets.yml (เข้ารหัสแล้ว):
db_password: "SuperSecretP@ss"
api_key: "sk-xxxxxxxxxxxx"
ssl_cert_passphrase: "cert-pass-123"

# ใช้ใน Playbook
  vars_files:
    - vars/secrets.yml

# รัน Playbook ที่มี Vault
ansible-playbook -i inventory.ini site.yml --ask-vault-pass
# หรือใส่ Password File
ansible-playbook -i inventory.ini site.yml --vault-password-file ~/.vault_pass

10. ตัวอย่างจริง: Setup LEMP Stack ทั้ง Stack

# lemp-stack.yml — ติดตั้ง Linux + NGINX + MariaDB + PHP
---
- name: Install LEMP Stack
  hosts: webservers
  become: yes
  vars:
    php_version: "8.3"
    db_name: "webapp"
    db_user: "webuser"
    db_password: "{{ vault_db_password }}"

  tasks:
    - name: Install NGINX
      apt:
        name: nginx
        state: present

    - name: Install MariaDB
      apt:
        name:
          - mariadb-server
          - mariadb-client
          - python3-mysqldb
        state: present

    - name: Install PHP {{ php_version }}
      apt:
        name:
          - "php{{ php_version }}-fpm"
          - "php{{ php_version }}-mysql"
          - "php{{ php_version }}-curl"
          - "php{{ php_version }}-mbstring"
          - "php{{ php_version }}-xml"
          - "php{{ php_version }}-zip"
          - "php{{ php_version }}-gd"
        state: present

    - name: Create MySQL database
      mysql_db:
        name: "{{ db_name }}"
        state: present

    - name: Create MySQL user
      mysql_user:
        name: "{{ db_user }}"
        password: "{{ db_password }}"
        priv: "{{ db_name }}.*:ALL"
        state: present

    - name: Start all services
      service:
        name: "{{ item }}"
        state: started
        enabled: yes
      loop:
        - nginx
        - mariadb
        - "php{{ php_version }}-fpm"

11. ตัวอย่างจริง: Hardening Security

# security-hardening.yml
---
- name: Security Hardening
  hosts: all
  become: yes

  tasks:
    - name: Disable root SSH login
      lineinfile:
        path: /etc/ssh/sshd_config
        regexp: "^PermitRootLogin"
        line: "PermitRootLogin no"
      notify: Restart SSH

    - name: Disable password authentication
      lineinfile:
        path: /etc/ssh/sshd_config
        regexp: "^PasswordAuthentication"
        line: "PasswordAuthentication no"
      notify: Restart SSH

    - name: Set SSH MaxAuthTries
      lineinfile:
        path: /etc/ssh/sshd_config
        regexp: "^MaxAuthTries"
        line: "MaxAuthTries 3"
      notify: Restart SSH

    - name: Install and configure fail2ban
      apt:
        name: fail2ban
        state: present

    - name: Deploy fail2ban config
      copy:
        content: |
          [sshd]
          enabled = true
          port = ssh
          filter = sshd
          logpath = /var/log/auth.log
          maxretry = 3
          bantime = 3600
        dest: /etc/fail2ban/jail.local
      notify: Restart fail2ban

    - name: Configure automatic security updates
      apt:
        name: unattended-upgrades
        state: present

    - name: Enable automatic updates
      copy:
        content: |
          APT::Periodic::Update-Package-Lists "1";
          APT::Periodic::Unattended-Upgrade "1";
          APT::Periodic::AutocleanInterval "7";
        dest: /etc/apt/apt.conf.d/20auto-upgrades

  handlers:
    - name: Restart SSH
      service:
        name: sshd
        state: restarted

    - name: Restart fail2ban
      service:
        name: fail2ban
        state: restarted

12. ตัวอย่างจริง: Deploy Docker Containers

# docker-deploy.yml
---
- name: Deploy Docker Application
  hosts: webservers
  become: yes

  tasks:
    - name: Install Docker prerequisites
      apt:
        name:
          - apt-transport-https
          - ca-certificates
          - curl
          - gnupg
        state: present

    - name: Add Docker GPG key
      apt_key:
        url: https://download.docker.com/linux/ubuntu/gpg
        state: present

    - name: Add Docker repository
      apt_repository:
        repo: "deb https://download.docker.com/linux/ubuntu {{ ansible_distribution_release }} stable"
        state: present

    - name: Install Docker
      apt:
        name:
          - docker-ce
          - docker-ce-cli
          - containerd.io
          - docker-compose-plugin
        state: present

    - name: Pull and run NGINX container
      community.docker.docker_container:
        name: web-app
        image: nginx:latest
        ports:
          - "80:80"
          - "443:443"
        volumes:
          - "/var/www/html:/usr/share/nginx/html:ro"
        restart_policy: unless-stopped
        state: started

13. Best Practices

• ใช้ Git — เก็บ Playbook ทั้งหมดใน Git Repository ทุกการเปลี่ยนแปลงมี History
• เขียน Role ให้ Reusable — แยก Role เป็นหน่วยย่อย ใช้ซ้ำได้หลาย Project
• ใช้ ansible-lint — ตรวจสอบ Playbook ก่อนรัน pip install ansible-lint && ansible-lint site.yml
• ทดสอบด้วย --check — Dry Run ดูก่อนว่าจะเปลี่ยนอะไร ansible-playbook site.yml --check
• ใช้ Tags — ติด Tag ให้ Task เพื่อรันเฉพาะส่วน ansible-playbook site.yml --tags nginx
• เก็บ Secrets ใน Vault — ห้ามเก็บ Password เป็น Plain Text ใน Git
• ตั้งชื่อ Task ให้ชัดเจน — อ่านชื่อ Task แล้วต้องรู้ว่าทำอะไร ไม่ต้องอ่าน Code

💡 อ่านเพิ่มเติม: iCafeForex.com — แหล่งความรู้ Forex และ Gold Trading จากผู้เชี่ยวชาญ | XMSignal.com/th — สัญญาณเทรด XM

📚 แนะนำ: SiamLancard.com — รีวิวอุปกรณ์ IT | iCafeForex สอนเทรด Forex

14. สรุป

อนาคตของ infrastructure management คือ automation และ Ansible คือจุดเริ่มต้นที่ดีที่สุดครับ

เริ่มต้นเรียน Ansible วันนี้ ลงทุนเวลาแค่สองสัปดาห์ คุณจะได้ทักษะที่ใช้ได้ตลอดอาชีพการทำงาน ประหยัดเวลาได้หลายชั่วโมงต่อสัปดาห์ครับ

สำหรับ sysadmin ที่ดูแล server มากกว่า 5 เครื่อง Ansible จะช่วยประหยัดเวลาและลดความผิดพลาดได้อย่างมาก ทุกอย่างที่คุณทำด้วยมือวันนี้ สามารถเขียนเป็น playbook แล้วรันอัตโนมัติได้ทุกครั้ง ไม่ต้องกังวลว่าจะลืมขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่งครับ

Ansible เปลี่ยนวิธีที่ sysadmin ทำงานอย่างแท้จริง จากการต้อง SSH เข้าทีละเครื่องพิมพ์คำสั่งซ้ำๆ มาเป็นเขียน playbook ครั้งเดียวแล้วรันได้กับ server ร้อยตัวพร้อมกัน ได้ผลเหมือนกันทุกครั้ง จากประสบการณ์ที่ใช้ Ansible มากว่า 8 ปี ผมพบว่า ROI ของการเรียนรู้ Ansible คุ้มค่ามาก ลงทุนเวลาเรียนสัก 2 สัปดาห์ แล้วจะประหยัดเวลาได้หลายชั่วโมงต่อสัปดาห์ตลอดอาชีพการทำงานของคุณ สิ่งสำคัญคือเริ่มจาก playbook ง่ายๆ ก่อน แล้วค่อยๆ เพิ่มความซับซ้อนทีละนิดครับ

Ansible เปลี่ยนวิธีที่ Sysadmin ทำงาน จากการ SSH เข้าทีละเครื่องพิมพ์คำสั่งซ้ำๆ มาเป็นเขียน Playbook ครั้งเดียวแล้วรันได้ทุกเครื่อง ทุกครั้ง ได้ผลเหมือนเดิมเสมอ

สิ่งที่ควรทำตอนนี้:

1. ติดตั้ง Ansible บนเครื่องคุณ
2. สร้าง Inventory ของ Server ที่ดูแล
3. เริ่มจาก Ad-Hoc Command ง่ายๆ
4. เขียน Playbook แรก — ลองเอา Setup Script ที่ใช้อยู่มาแปลงเป็น YAML
5. ค่อยๆ แยกเป็น Role เมื่อ Playbook ซับซ้อนขึ้น

เมื่อคุณเริ่มใช้ Ansible แล้ว คุณจะไม่อยากกลับไป SSH ทีละเครื่องอีกเลยครับ