Nginx vs Apache 2026 เลือก Web Server ตัวไหนดี คู่มือเปรียบเทียบจริง

จากคนที่ใช้ Apache มา 15 ปี แล้วเปลี่ยนมา Nginx

ผมเริ่มใช้ Apache ตั้งแต่ปี 2008 ตอนนั้น Apache คือ web server ตัวเดียวที่รู้จัก ใช้มาตลอด 10 กว่าปี ไม่เคยคิดจะเปลี่ยน จนวันหนึ่งปี 2019 ลูกค้ามีเว็บ WordPress ที่มี traffic 50,000 visits/วัน Apache กิน RAM 4 GB และ CPU 80% ตลอดเวลา ทั้งที่ server มี RAM 8 GB

ผมลองเปลี่ยนมา Nginx + PHP-FPM ผลลัพธ์ทำให้ตกใจ — RAM ลดเหลือ 1.2 GB, CPU เหลือ 15% response time จาก 2.5 วินาทีเหลือ 0.3 วินาที ทั้งหมดนี้โดยไม่ได้เปลี่ยน hardware เลยแม้แต่ชิ้นเดียว

ตั้งแต่วันนั้น ผมใช้ Nginx เป็นหลักสำหรับทุกโปรเจคใหม่ แต่ก็ยังใช้ Apache อยู่สำหรับบางกรณี บทความนี้จะเปรียบเทียบทั้งสองตัวอย่างตรงไปตรงมา ไม่มี bias

เปรียบเทียบ Nginx vs Apache แบบละเอียด

Architecture: ทำไม Nginx ถึงเร็วกว่า

Apache: Process/Thread Model

Apache สร้าง process หรือ thread ใหม่สำหรับทุก connection ถ้ามี 1,000 connections พร้อมกัน = 1,000 processes/threads แต่ละตัวกิน RAM 5-10 MB ดังนั้น 1,000 connections = 5-10 GB RAM

Apache มี 3 MPM (Multi-Processing Module):

• prefork — 1 process ต่อ 1 connection (เก่าสุด กิน RAM เยอะสุด แต่เสถียร)
• worker — ใช้ threads แทน process (กิน RAM น้อยกว่า)
• event — เหมือน worker แต่จัดการ keep-alive ดีกว่า (แนะนำถ้าใช้ Apache)

Nginx: Event-Driven Model

Nginx ใช้ event loop เหมือน Node.js — worker process เดียวจัดการได้หลายพัน connections พร้อมกัน โดยไม่ต้องสร้าง process/thread ใหม่ ทำให้กิน RAM น้อยมากและ scale ได้ดีกว่ามาก

# Nginx: 1 master + worker processes ตามจำนวน CPU core
# 4 core CPU = 4 worker processes
# แต่ละ worker จัดการได้ 10,000+ connections
# รวม = 40,000+ connections ด้วย RAM แค่ ~50 MB

# Apache prefork: 1,000 connections = 1,000 processes
# RAM: 1,000 x 10 MB = 10 GB
# ถ้ามี 10,000 connections = ต้องมี RAM 100 GB (เป็นไปไม่ได้)

ติดตั้งและ Config: Nginx

# ติดตั้ง Nginx
sudo apt update
sudo apt install nginx -y

# เช็คสถานะ
sudo systemctl status nginx

# Config หลักอยู่ที่
# /etc/nginx/nginx.conf          — config หลัก
# /etc/nginx/sites-available/    — site configs
# /etc/nginx/sites-enabled/      — symlinks ไป available

# ตัวอย่าง config สำหรับ static site
sudo nano /etc/nginx/sites-available/mysite

# /etc/nginx/sites-available/mysite
server {
    listen 80;
    server_name example.com www.example.com;
    root /var/www/mysite;
    index index.html;

    # Gzip compression
    gzip on;
    gzip_types text/plain text/css application/json application/javascript text/xml;
    gzip_min_length 1000;

    # Static files caching
    location ~* \.(jpg|jpeg|png|gif|ico|css|js|woff2)$ {
        expires 30d;
        add_header Cache-Control "public, immutable";
    }

    # Security headers
    add_header X-Frame-Options "SAMEORIGIN" always;
    add_header X-Content-Type-Options "nosniff" always;
    add_header X-XSS-Protection "1; mode=block" always;

    location / {
        try_files $uri $uri/ =404;
    }
}

# Enable site
sudo ln -s /etc/nginx/sites-available/mysite /etc/nginx/sites-enabled/
sudo nginx -t          # ทดสอบ config
sudo systemctl reload nginx

Nginx + PHP-FPM (สำหรับ WordPress, Laravel)

# ติดตั้ง PHP-FPM
sudo apt install php8.3-fpm php8.3-mysql php8.3-curl php8.3-gd php8.3-mbstring -y

# Config Nginx สำหรับ PHP
server {
    listen 80;
    server_name example.com;
    root /var/www/wordpress;
    index index.php index.html;

    location / {
        try_files $uri $uri/ /index.php?$args;
    }

    location ~ \.php$ {
        include snippets/fastcgi-php.conf;
        fastcgi_pass unix:/run/php/php8.3-fpm.sock;
        fastcgi_param SCRIPT_FILENAME $document_root$fastcgi_script_name;
    }

    location ~ /\.ht {
        deny all;
    }

    # Upload limit
    client_max_body_size 64M;
}

ติดตั้งและ Config: Apache

# ติดตั้ง Apache
sudo apt update
sudo apt install apache2 -y

# เช็คสถานะ
sudo systemctl status apache2

# Config หลักอยู่ที่
# /etc/apache2/apache2.conf       — config หลัก
# /etc/apache2/sites-available/   — site configs
# /etc/apache2/sites-enabled/     — symlinks

# เปิด modules ที่จำเป็น
sudo a2enmod rewrite ssl headers expires proxy proxy_http

# /etc/apache2/sites-available/mysite.conf
<VirtualHost *:80>
    ServerName example.com
    ServerAlias www.example.com
    DocumentRoot /var/www/mysite

    <Directory /var/www/mysite>
        AllowOverride All
        Require all granted
    </Directory>

    # Gzip compression
    <IfModule mod_deflate.c>
        AddOutputFilterByType DEFLATE text/html text/plain text/css application/javascript
    </IfModule>

    # Security headers
    Header always set X-Frame-Options "SAMEORIGIN"
    Header always set X-Content-Type-Options "nosniff"

    ErrorLog ${APACHE_LOG_DIR}/mysite_error.log
    CustomLog ${APACHE_LOG_DIR}/mysite_access.log combined
</VirtualHost>

# Enable site
sudo a2ensite mysite.conf
sudo apache2ctl configtest
sudo systemctl reload apache2

Nginx เป็น Reverse Proxy หน้า Apache

วิธีที่ดีที่สุดคือใช้ทั้งสองตัวร่วมกัน — Nginx รับ traffic ข้างหน้า serve static files และ SSL termination แล้ว proxy dynamic requests ไปให้ Apache ข้างหลัง ได้ข้อดีของทั้งสองตัว

# Nginx reverse proxy config
server {
    listen 80;
    server_name example.com;

    # Static files — Nginx serve เอง (เร็วมาก)
    location ~* \.(jpg|jpeg|png|gif|ico|css|js|woff2|svg)$ {
        root /var/www/mysite;
        expires 30d;
        access_log off;
    }

    # Dynamic requests — ส่งไป Apache
    location / {
        proxy_pass http://127.0.0.1:8080;
        proxy_set_header Host $host;
        proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}

# Apache ฟังที่ port 8080 (ไม่เปิดรับจากภายนอก)
# แก้ /etc/apache2/ports.conf
# Listen 8080

ผมใช้ setup นี้กับลูกค้าที่มี WordPress + .htaccess rules เยอะ ไม่ต้องแปลง .htaccess เป็น Nginx config ให้ยุ่งยาก แค่ให้ Apache จัดการ PHP + .htaccess ส่วน Nginx จัดการ static files + SSL + caching

Performance Benchmark จริง

ผมทดสอบกับ VPS 2 vCPU, 4 GB RAM, SSD รัน WordPress + WooCommerce ใช้ wrk benchmark tool

Nginx ชนะ static files แบบขาดลอย 2-3 เท่า สำหรับ dynamic content (PHP) ต่างกันไม่มาก เพราะ bottleneck อยู่ที่ PHP ไม่ใช่ web server แต่ RAM usage ต่างกันมาก Nginx ใช้ RAM น้อยกว่า Apache 3-5 เท่า

เมื่อไหร่ควรใช้ Nginx เมื่อไหร่ควรใช้ Apache

ใช้ Nginx เมื่อ:

• ต้องการ performance สูง traffic เยอะ
• ทำ reverse proxy หรือ load balancer
• Serve static files เป็นหลัก (CDN, file server)
• ต้องการประหยัด RAM (VPS เล็ก)
• ใช้กับ microservices, Docker, Kubernetes
• ทำ API gateway

ใช้ Apache เมื่อ:

• ต้องใช้ .htaccess (shared hosting, WordPress plugins ที่แก้ .htaccess)
• ต้องการ dynamic module loading
• ทีมคุ้นเคยกับ Apache อยู่แล้ว
• ใช้ mod_rewrite rules ที่ซับซ้อน
• Hosting provider ให้มาเป็น Apache

ใช้ทั้งสองตัว (Nginx + Apache) เมื่อ:

• มี WordPress + .htaccess rules เยอะ แต่ต้องการ performance
• ต้องการ Nginx เป็น SSL termination + caching หน้า Apache
• ย้ายจาก Apache มา Nginx ทีละส่วน

SSL/TLS Setup สำหรับทั้งสองตัว

# ติดตั้ง Certbot (Let's Encrypt)
sudo apt install certbot -y

# สำหรับ Nginx
sudo apt install python3-certbot-nginx -y
sudo certbot --nginx -d example.com -d www.example.com

# สำหรับ Apache
sudo apt install python3-certbot-apache -y
sudo certbot --apache -d example.com -d www.example.com

# Auto-renew (Certbot ตั้งให้อัตโนมัติแล้ว)
sudo certbot renew --dry-run

FAQ คำถามที่พบบ่อย

Q: WordPress ควรใช้ Nginx หรือ Apache?

ถ้า traffic น้อยกว่า 10,000 visits/วัน ใช้อะไรก็ได้ ไม่ต่างกันมาก ถ้ามากกว่านั้น แนะนำ Nginx + PHP-FPM หรือ Nginx reverse proxy หน้า Apache ผมใช้ Nginx + PHP-FPM กับ WordPress ทุกเว็บที่ดูแล ไม่เคยมีปัญหา performance

Q: Shared hosting ใช้ Nginx ได้ไหม?

ส่วนใหญ่ shared hosting ใช้ Apache + .htaccess ถ้าต้องการ Nginx ต้องใช้ VPS หรือ dedicated server ราคา VPS ตอนนี้ถูกมาก เริ่มต้นแค่ 200-300 บาท/เดือน คุ้มกว่า shared hosting มาก

Q: LiteSpeed ดีกว่า Nginx ไหม?

LiteSpeed เร็วกว่า Apache มาก และเทียบเท่า Nginx ในหลายกรณี ข้อดีคือรองรับ .htaccess เหมือน Apache ข้อเสียคือ version ฟรี (OpenLiteSpeed) มีข้อจำกัด version เต็มต้องจ่ายเงิน ถ้าต้องการ .htaccess + performance LiteSpeed เป็นทางเลือกที่ดี

Q: Caddy ล่ะ ดีไหม?

Caddy เป็น web server รุ่นใหม่ที่ auto HTTPS ให้เลย config ง่ายมาก เหมาะกับโปรเจคเล็ก แต่ ecosystem ยังไม่ใหญ่เท่า Nginx/Apache ผมใช้ Caddy กับ side project ส่วนตัว แต่ production ยังใช้ Nginx

Q: เปลี่ยนจาก Apache มา Nginx ยากไหม?

ไม่ยากครับ สิ่งที่ต้องทำคือ: แปลง .htaccess เป็น Nginx config (ใช้ tool ช่วยได้), เปลี่ยนจาก mod_php เป็น PHP-FPM, แก้ VirtualHost เป็น server block ใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมงสำหรับเว็บทั่วไป ผมมี checklist ที่ใช้ทุกครั้งที่ย้าย ไม่เคยมีปัญหา

Nginx Performance Tuning

Config เหล่านี้ช่วยเพิ่ม performance ของ Nginx ได้อย่างมาก ผมใช้กับ production server ทุกเครื่อง

# /etc/nginx/nginx.conf — Performance tuning

# Worker processes = จำนวน CPU cores
worker_processes auto;

# จำนวน connections ต่อ worker
events {
    worker_connections 4096;
    multi_accept on;
    use epoll;
}

http {
    # Buffer sizes
    client_body_buffer_size 16K;
    client_header_buffer_size 1k;
    client_max_body_size 64m;
    large_client_header_buffers 4 8k;

    # Timeouts
    client_body_timeout 12;
    client_header_timeout 12;
    keepalive_timeout 15;
    send_timeout 10;

    # Gzip compression
    gzip on;
    gzip_vary on;
    gzip_proxied any;
    gzip_comp_level 6;
    gzip_types text/plain text/css text/xml application/json
               application/javascript application/xml+rss
               application/atom+xml image/svg+xml;
    gzip_min_length 1000;

    # File cache
    open_file_cache max=200000 inactive=20s;
    open_file_cache_valid 30s;
    open_file_cache_min_uses 2;
    open_file_cache_errors on;

    # TCP optimizations
    sendfile on;
    tcp_nopush on;
    tcp_nodelay on;

    # Security
    server_tokens off;
    add_header X-Frame-Options "SAMEORIGIN" always;
    add_header X-Content-Type-Options "nosniff" always;
}

Apache Performance Tuning

# /etc/apache2/mods-available/mpm_event.conf
# ใช้ event MPM (ดีที่สุดสำหรับ Apache)

<IfModule mpm_event_module>
    StartServers             3
    MinSpareThreads         75
    MaxSpareThreads        250
    ThreadLimit             64
    ThreadsPerChild         25
    MaxRequestWorkers      400
    MaxConnectionsPerChild   0
</IfModule>

# เปิด event MPM
sudo a2dismod mpm_prefork
sudo a2enmod mpm_event
sudo systemctl restart apache2

ถ้ายังใช้ Apache อยู่ อย่างน้อยเปลี่ยนจาก prefork MPM มาเป็น event MPM จะได้ performance ดีขึ้น 2-3 เท่าทันที โดยเฉพาะเว็บที่มี concurrent connections เยอะ

Checklist: เลือก Web Server ให้เหมาะกับงาน

สรุป: ในปี 2026 Nginx เป็นตัวเลือกที่ดีกว่าสำหรับ use case ส่วนใหญ่ แต่ Apache ก็ยังมีที่ยืนสำหรับงานที่ต้องการ .htaccess หรือ dynamic module loading ทางที่ดีที่สุดคือเรียนรู้ทั้งสองตัว แล้วเลือกใช้ให้เหมาะกับงาน ไม่มีตัวไหนที่ดีที่สุดสำหรับทุกกรณี

Migration Checklist: ย้ายจาก Apache มา Nginx

ถ้าตัดสินใจย้ายจาก Apache มา Nginx ผมมี checklist ที่ใช้ทุกครั้ง ทำตามนี้แล้วจะไม่มีปัญหา ใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมงสำหรับเว็บทั่วไป

• ติดตั้ง Nginx + PHP-FPM — apt install nginx php8.3-fpm แล้วทดสอบว่า PHP ทำงานได้
• แปลง VirtualHost เป็น server block — ใช้เครื่องมือออนไลน์ช่วยแปลง Apache config เป็น Nginx config ได้
• แปลง .htaccess เป็น Nginx config — rewrite rules, redirect, access control ต้องแปลงทั้งหมด
• ทดสอบบน port อื่นก่อน — ให้ Nginx ฟังที่ port 8080 ทดสอบให้เรียบร้อยก่อนเปลี่ยน
• ตั้ง SSL ใหม่ — ใช้ certbot --nginx ติดตั้ง Let's Encrypt certificate
• เปลี่ยน port — หยุด Apache แล้วให้ Nginx ฟังที่ port 80 และ 443
• ทดสอบทุก URL — เช็คว่า redirect ทำงานถูกต้อง ไม่มี 404 หรือ 500 error
• Monitor 24 ชั่วโมง — ดู error log ว่ามีปัญหาอะไรไหม ถ้ามีก็แก้ทันที

ผมย้ายเว็บจาก Apache มา Nginx มาแล้วกว่า 50 เว็บ ไม่เคยมีปัญหาใหญ่ ถ้าทำตาม checklist นี้ ส่วนใหญ่ปัญหาที่เจอคือ rewrite rules ที่แปลงไม่ครบ ซึ่งแก้ได้ง่ายจาก error log ของ Nginx

🎬 ดูคลิปเพิ่มเติม: @icafefx