Linux Command Line — 50 คำสั่งที่ SysAdmin ต้องรู้ ฉบับสมบูรณ์ 2026

ไม่ว่าคุณจะเป็น SysAdmin, DevOps Engineer, Developer หรือ Network Engineer — ถ้าทำงานกับ Linux คุณต้องเชี่ยวชาญ command line ผมทำงานกับ Linux มากว่า 30 ปี ตั้งแต่ Slackware 3.0 ในปี 1995 จนถึง Ubuntu 24.04 ในปัจจุบัน สิ่งที่ผมเรียนรู้คือ — คนที่เก่ง command line ทำงานเร็วกว่าคนที่ใช้ GUI 5-10 เท่า บทความนี้รวม 50 คำสั่งที่ผมใช้ทุกวัน พร้อมตัวอย่างจริงที่ copy ไปใช้ได้ทันที

📁 Section 1: File & Directory Management

1. ls — List files

# Basic
ls -la                    # list all + details
ls -lah                   # human-readable sizes
ls -lt                    # sort by time (newest first)
ls -lS                    # sort by size (largest first)
ls -R                     # recursive
ls -la --color=auto       # colorized output

# ดูเฉพาะ directories
ls -d */

# ดูเฉพาะ hidden files
ls -la .??*

2. cd — Change directory

cd /var/log               # absolute path
cd ../                    # parent directory
cd ~                      # home directory
cd -                      # previous directory (toggle)
cd                        # home directory (shortcut)

3. find — ค้นหาไฟล์

# หาไฟล์ตามชื่อ
find / -name "nginx.conf" 2>/dev/null
find /var/log -name "*.log" -mtime -7    # modified ภายใน 7 วัน

# หาไฟล์ขนาดใหญ่
find / -type f -size +100M -exec ls -lh {} \; 2>/dev/null

# หาและลบไฟล์เก่า
find /tmp -type f -mtime +30 -delete

# หาไฟล์ที่มี permission ผิด
find /var/www -type f ! -perm 644 -ls
find /var/www -type d ! -perm 755 -ls

# หาไฟล์ที่ถูกแก้ไขใน 24 ชั่วโมงที่ผ่านมา
find /etc -type f -mtime -1 -ls

4. cp, mv, rm — Copy, Move, Remove

# Copy
cp -r /source/dir /dest/dir       # recursive copy
cp -a /source /dest               # archive (preserve permissions, timestamps)
cp -v file1 file2                 # verbose

# Move/Rename
mv oldname.txt newname.txt
mv /tmp/file /opt/app/

# Remove
rm -rf /tmp/old-data/             # recursive force (ระวัง!)
rm -i important-file.txt          # interactive (ถามก่อนลบ)

5. mkdir, rmdir — Create/Remove directories

mkdir -p /opt/app/{config,data,logs,tmp}   # สร้างหลาย dirs พร้อมกัน
mkdir -m 750 /opt/secure-dir               # สร้างพร้อมตั้ง permission

6. ln — Symbolic links

ln -s /etc/nginx/sites-available/mysite /etc/nginx/sites-enabled/mysite
ln -sf /opt/app/v2 /opt/app/current        # force overwrite existing link

📄 Section 2: Text Processing

7. grep — ค้นหาข้อความ

# Basic search
grep "error" /var/log/syslog
grep -i "error" /var/log/syslog           # case-insensitive
grep -r "password" /etc/                   # recursive
grep -rn "TODO" /opt/app/src/              # with line numbers
grep -c "404" /var/log/nginx/access.log    # count matches
grep -v "DEBUG" app.log                    # exclude (invert)

# Regex
grep -E "^[0-9]{1,3}\.[0-9]{1,3}" access.log    # IP addresses
grep -P "\d{4}-\d{2}-\d{2}" app.log              # dates (Perl regex)

# Context
grep -A 3 "ERROR" app.log    # 3 lines After
grep -B 3 "ERROR" app.log    # 3 lines Before
grep -C 3 "ERROR" app.log    # 3 lines Context (before + after)

8. awk — Text processing powerhouse

# Print specific columns
awk '{print $1, $4}' access.log           # IP and timestamp

# Filter + calculate
awk '$9 == 500 {count++} END {print count}' access.log    # count 500 errors

# Sum values
awk '{sum += $10} END {print sum/1024/1024 " MB"}' access.log    # total bytes

# Top 10 IPs
awk '{print $1}' access.log | sort | uniq -c | sort -rn | head -10

# Custom delimiter
awk -F: '{print $1, $3}' /etc/passwd      # username and UID

9. sed — Stream editor

# Replace text
sed -i 's/old/new/g' file.txt             # in-place replace
sed -i 's|http://|https://|g' config.yml  # use | as delimiter

# Delete lines
sed -i '/^#/d' config.conf                # delete comment lines
sed -i '/^$/d' config.conf                # delete empty lines

# Insert/Append
sed -i '1i\# This is a header' file.txt   # insert at line 1
sed -i '$a\# This is a footer' file.txt   # append at end

# Replace in specific line range
sed -i '10,20s/foo/bar/g' file.txt

10. cat, head, tail, less — View files

cat -n file.txt                           # with line numbers
head -50 file.txt                         # first 50 lines
tail -100 file.txt                        # last 100 lines
tail -f /var/log/syslog                   # follow (real-time)
tail -f /var/log/syslog | grep --line-buffered "error"

less +F /var/log/syslog                   # like tail -f but scrollable

11. sort, uniq, wc — Data processing

# Sort
sort -n file.txt                          # numeric sort
sort -k2 -t: /etc/passwd                  # sort by field 2
sort -rn -k5 ls-output.txt               # reverse numeric sort by field 5

# Unique
sort file.txt | uniq                      # remove duplicates
sort file.txt | uniq -c | sort -rn        # count + sort by frequency

# Word/Line count
wc -l file.txt                            # line count
wc -w file.txt                            # word count
find /opt/app/src -name "*.py" | xargs wc -l | tail -1    # total lines of code

🖥 Section 3: System Monitoring

12. top / htop — Process monitoring

top -bn1 | head -20                       # batch mode (for scripts)
htop                                       # interactive (install: apt install htop)

# top shortcuts:
# P = sort by CPU
# M = sort by Memory
# k = kill process
# 1 = show per-CPU

13. ps — Process status

ps aux                                     # all processes
ps aux | grep nginx                        # find specific process
ps -eo pid,ppid,cmd,%mem,%cpu --sort=-%mem | head -20    # top memory users
ps -eo pid,ppid,cmd,%cpu --sort=-%cpu | head -20         # top CPU users
ps -ef --forest                            # process tree

14. free — Memory usage

free -h                                    # human-readable
free -h -s 5                               # refresh every 5 seconds

# Output:
#               total    used    free   shared  buff/cache   available
# Mem:           31Gi    12Gi   2.1Gi    256Mi       17Gi       18Gi
# Swap:          4.0Gi      0B   4.0Gi

# "available" คือ memory ที่ใช้ได้จริง (free + reclaimable cache)

15. df, du — Disk usage

df -h                                      # filesystem usage
df -h /                                    # specific mount
df -i                                      # inode usage (สำคัญ!)

du -sh /var/log/*                          # size of each item
du -sh /var/log/ --max-depth=1 | sort -rh  # sorted by size
du -sh /opt/app/                           # total size of directory

# หา directories ที่ใหญ่ที่สุด
du -h / --max-depth=2 2>/dev/null | sort -rh | head -20

16. iostat — Disk I/O

iostat -x 1 5                              # extended stats, every 1s, 5 times
# ดู: %util (ถ้าเกิน 80% = disk bottleneck)
# ดู: await (ถ้าเกิน 10ms = disk ช้า)

17. vmstat — Virtual memory stats

vmstat 1 10                                # every 1s, 10 times
# ดู: si/so (swap in/out — ถ้ามีค่า = RAM ไม่พอ!)
# ดู: wa (I/O wait — ถ้าสูง = disk bottleneck)

18. dmesg — Kernel messages

dmesg | tail -50                           # recent kernel messages
dmesg -T | grep -i error                   # errors with timestamps
dmesg | grep -i "out of memory"            # OOM killer events

🌐 Section 4: Networking

19. ss — Socket statistics (แทน netstat)

ss -tlnp                                   # TCP listening ports + process
ss -ulnp                                   # UDP listening ports
ss -s                                      # summary statistics
ss -tnp state established                  # established connections
ss -tnp | grep :443 | wc -l               # count HTTPS connections

20. ip — Network interface management

ip addr show                               # show all interfaces
ip addr show eth0                          # specific interface
ip route show                              # routing table
ip route get 8.8.8.8                       # which route to use
ip link set eth0 up/down                   # enable/disable interface
ip neigh show                              # ARP table

21. curl — HTTP client

curl -I https://example.com                # headers only
curl -s https://api.example.com/health     # silent mode
curl -o file.zip https://example.com/file  # download
curl -X POST -H "Content-Type: application/json" \
  -d '{"key":"value"}' https://api.example.com/data

# Timing
curl -w "DNS: %{time_namelookup}s\nConnect: %{time_connect}s\nTTFB: %{time_starttransfer}s\nTotal: %{time_total}s\n" \
  -o /dev/null -s https://example.com

# Follow redirects
curl -L -o page.html https://example.com

22. dig / nslookup — DNS lookup

dig example.com                            # A record
dig example.com MX                         # MX records
dig example.com +short                     # short output
dig @8.8.8.8 example.com                   # use specific DNS server
dig -x 1.2.3.4                             # reverse DNS

23. ping, traceroute, mtr

ping -c 5 google.com                       # 5 pings
traceroute google.com                      # trace route
mtr google.com                             # combined ping + traceroute (interactive)

24. tcpdump — Packet capture

sudo tcpdump -i eth0 port 80 -n            # HTTP traffic
sudo tcpdump -i eth0 host 10.0.1.10 -n     # traffic to/from specific host
sudo tcpdump -i eth0 -w capture.pcap       # save to file (open in Wireshark)
sudo tcpdump -i eth0 'tcp[tcpflags] & tcp-syn != 0' -n    # SYN packets only

🔐 Section 5: Security & Permissions

25. chmod — Change permissions

chmod 755 script.sh                        # rwxr-xr-x
chmod 644 config.yml                       # rw-r--r--
chmod 600 id_rsa                           # rw------- (SSH key)
chmod -R 750 /opt/app/                     # recursive
chmod +x script.sh                         # add execute permission

26. chown — Change ownership

chown www-data:www-data /var/www/ -R       # change owner + group
chown -R appuser:appgroup /opt/app/

27. ufw — Firewall

sudo ufw status verbose
sudo ufw allow 22/tcp comment "SSH"
sudo ufw allow from 10.0.0.0/8 to any port 5432 comment "PostgreSQL internal"
sudo ufw deny from 203.0.113.0/24          # block IP range
sudo ufw enable

28. ssh — Secure Shell

ssh user@server                            # basic
ssh -i ~/.ssh/mykey.pem user@server        # specific key
ssh -L 5432:db-server:5432 bastion         # local port forwarding
ssh -D 1080 user@server                    # SOCKS proxy
ssh -J bastion user@internal-server        # jump host

# SSH config (~/.ssh/config)
# Host prod
#   HostName 10.0.1.10
#   User deploy
#   IdentityFile ~/.ssh/prod.pem
#   ProxyJump bastion

(อ้างอิง: linux command คอ อะไร)

⚙️ Section 6: System Administration

29. systemctl — Service management

systemctl status nginx
systemctl start/stop/restart nginx
systemctl enable/disable nginx             # auto-start on boot
systemctl list-units --type=service --state=running
systemctl list-timers                      # scheduled tasks
journalctl -u nginx -f                     # follow logs
journalctl -u nginx --since "1 hour ago"

30. crontab — Scheduled tasks

crontab -e                                 # edit
crontab -l                                 # list

# Format: minute hour day month weekday command
# ทุกวัน ตี 2
0 2 * * * /opt/scripts/backup.sh >> /var/log/backup.log 2>&1

# ทุก 5 นาที
*/5 * * * * /opt/scripts/health-check.sh

# ทุกวันจันทร์ 9:00
0 9 * * 1 /opt/scripts/weekly-report.sh

31-35: tar, gzip, rsync, scp, wget

# tar — Archive
tar czf backup.tar.gz /opt/app/            # create compressed
tar xzf backup.tar.gz                      # extract
tar xzf backup.tar.gz -C /opt/restore/     # extract to specific dir
tar tzf backup.tar.gz                      # list contents

# rsync — Sync files (better than scp)
rsync -avz --progress /local/dir/ user@server:/remote/dir/
rsync -avz --delete /source/ /dest/        # mirror (delete extra files)
rsync -avz --exclude='*.log' /source/ /dest/

# scp — Secure copy
scp file.txt user@server:/tmp/
scp -r /local/dir user@server:/remote/

# wget — Download
wget -c https://example.com/large-file.zip  # resume download
wget -r -l 2 https://example.com/docs/      # recursive download

36-40: User & Process management

# useradd
sudo useradd -m -s /bin/bash -G sudo newuser
sudo passwd newuser

# kill
kill -15 PID                               # graceful (SIGTERM)
kill -9 PID                                # force (SIGKILL)
pkill -f "python app.py"                   # kill by name
killall nginx                              # kill all nginx processes

# nohup — Run in background
nohup python long-task.py > output.log 2>&1 &

# screen / tmux — Terminal multiplexer
tmux new -s mysession
tmux attach -t mysession
tmux ls

📌 บทความแนะนำจาก siamlancard: | |

🔧 Section 7: Advanced Commands

41. xargs — Build commands from input

# ลบไฟล์ .log ทั้งหมดที่เก่ากว่า 30 วัน
find /var/log -name "*.log" -mtime +30 | xargs rm -f

# Parallel execution
cat urls.txt | xargs -P 10 -I {} curl -s {} -o /dev/null -w "%{url}: %{http_code}\n"

42. jq — JSON processor

curl -s https://api.example.com/data | jq .
curl -s https://api.example.com/users | jq '.[0].name'
curl -s https://api.example.com/users | jq '.[] | select(.age > 30)'
cat config.json | jq '.database.host'

43. watch — Repeat command

watch -n 2 'df -h'                         # disk usage every 2s
watch -n 1 'ss -s'                         # connection stats every 1s
watch -d 'free -h'                         # highlight changes

44. lsof — List open files

lsof -i :80                                # who's using port 80
lsof -u www-data                           # files opened by user
lsof +D /var/log/                          # files opened in directory
lsof -p 12345                              # files opened by PID

45. strace — System call tracer

strace -p 12345                            # attach to running process
strace -c -p 12345                         # summary of syscalls
strace -e trace=network -p 12345           # network calls only

46-50: One-liners ที่ใช้บ่อย

# 46. หา process ที่ใช้ port
sudo lsof -i :8080 -P -n | grep LISTEN

# 47. ดู disk I/O per process
sudo iotop -o

# 48. Generate random password
openssl rand -base64 32

# 49. ดู SSL certificate expiry
echo | openssl s_client -connect example.com:443 2>/dev/null | openssl x509 -noout -dates

# 50. Quick HTTP server
python3 -m http.server 8000                # serve current directory

🎯 Bonus: Useful Aliases

# เพิ่มใน ~/.bashrc หรือ ~/.zshrc
alias ll='ls -lah'
alias la='ls -A'
alias ..='cd ..'
alias ...='cd ../..'
alias ports='ss -tlnp'
alias myip='curl -s ifconfig.me'
alias duh='du -sh * | sort -rh | head -20'
alias psg='ps aux | grep -v grep | grep'
alias reload='source ~/.bashrc'
alias update='sudo apt update && sudo apt upgrade -y'
alias logs='sudo journalctl -f'

# Docker aliases
alias d='docker'
alias dc='docker compose'
alias dps='docker ps --format "table {{.Names}}\t{{.Status}}\t{{.Ports}}"'
alias dlog='docker logs -f'

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ควรเรียน Bash หรือ Zsh?

A: เรียน Bash ก่อนเพราะเป็น default shell บน Linux servers ทุกตัว Zsh ใช้สำหรับ local development (มี Oh My Zsh ที่สะดวก) แต่ scripts ควรเขียนด้วย Bash เพื่อ portability

Q: man page อ่านยังไง?

A: man command เช่น man grep ใช้ /keyword เพื่อค้นหา q เพื่อออก หรือใช้ tldr command สำหรับ cheat sheet แบบสั้น

Q: Pipe (|) กับ Redirect (>, >>) ต่างกันอย่างไร?

A: Pipe ส่ง output ของ command หนึ่งเป็น input ของอีก command > เขียนทับไฟล์ >> append ต่อท้ายไฟล์

Q: ทำไมต้องใช้ 2>/dev/null?

A: 2 คือ stderr (error output) /dev/null คือ black hole ดังนั้น 2>/dev/null = ซ่อน error messages

Q: $? คืออะไร?

A: Exit code ของ command ก่อนหน้า 0 = สำเร็จ, อื่นๆ = error ใช้ใน scripts: if [ $? -eq 0 ]; then echo "success"; fi

สรุป — เริ่มฝึก Command Line วันนี้

50 คำสั่งนี้ครอบคลุม 95% ของงาน SysAdmin ประจำวัน เริ่มจากท่องคำสั่งพื้นฐาน (ls, cd, grep, find) จากนั้นฝึก text processing (awk, sed) และ networking (ss, curl, tcpdump) ภายใน 2 สัปดาห์คุณจะทำงานเร็วขึ้นอย่างเห็นได้ชัด

ถ้ามีคำถาม สอบถามได้ที่ SiamCafe Forum ครับ