IT General

Identity Access Management Iam Guide

📅 2026-02-09 | โดย อ.บอม กิตติทัศน์ เจริญพนาสิทธิ์ — SiamCafe.net Since 1997

Identity Access Management (IAM) Guide คืออะไร / ทำไมถึงสำคัญ

น้องๆ เคยสงสัยไหมว่า ทำไมเราต้องมี Username Password หลายชุดจัง? ทำไมเข้าเว็บนี้ต้องใช้อีเมล เข้าแอปนั้นต้องใช้เบอร์โทรศัพท์? นั่นแหละ IAM เข้ามาช่วยแก้ปัญหานี้แหละครับ

IAM หรือ Identity Access Management คือ ระบบที่ช่วยจัดการว่า ใคร (Identity) สามารถเข้าถึงอะไร (Access) ได้บ้าง (Management) พูดง่ายๆ คือ เป็นเหมือนยามเฝ้าประตู ที่คอยตรวจสอบว่า คนที่จะเข้ามาในบ้าน (ระบบ) เป็นใคร มีสิทธิ์เข้าห้องไหนได้บ้าง

สมัยผมทำร้านเน็ต SiamCafe เนี่ย เรื่องความปลอดภัยสำคัญมาก ลูกค้าแต่ละคนต้องมี Username Password ของตัวเอง เพื่อเข้าใช้งานเครื่องคอมพิวเตอร์ และอินเทอร์เน็ต เราต้องคอยดูแลไม่ให้ใครแอบใช้ Username ของคนอื่น หรือเข้าถึงข้อมูลส่วนตัวของลูกค้าคนอื่น IAM ก็คล้ายๆ กัน แต่สเกลใหญ่กว่าเยอะ

พื้นฐานที่ต้องรู้

Identity คืออะไร?

Identity คือ ตัวตนของเราในโลกดิจิทัลครับ อาจจะเป็น Username Password, อีเมล, เบอร์โทรศัพท์ หรือแม้กระทั่งข้อมูล Biometric อย่างลายนิ้วมือ หรือการสแกนใบหน้า

ในระบบ IAM ที่ดี Identity ควรมี Unique ID ที่ไม่ซ้ำใคร เพื่อให้ระบบสามารถระบุตัวตนได้อย่างแม่นยำ

Access คืออะไร?

Access คือ สิทธิ์ในการเข้าถึงทรัพยากรต่างๆ ในระบบครับ ไม่ว่าจะเป็น ไฟล์ข้อมูล, แอปพลิเคชัน, ฐานข้อมูล, หรือแม้กระทั่งเครื่องพิมพ์

Access Control คือ การกำหนดว่า ใครมีสิทธิ์เข้าถึงอะไรได้บ้าง เช่น ผู้จัดการมีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลการเงินของบริษัท แต่พนักงานทั่วไปไม่มีสิทธิ์

Authentication vs. Authorization

สองคำนี้เจอบ่อยมาก ต้องเข้าใจนะน้องๆ Authentication คือ การพิสูจน์ตัวตนว่า "คุณเป็นใคร" เช่น การใส่ Username Password ให้ถูกต้อง ส่วน Authorization คือ การตรวจสอบว่า "คุณมีสิทธิ์ทำอะไรได้บ้าง" หลังจากพิสูจน์ตัวตนแล้ว เช่น ผู้จัดการ Login เข้าสู่ระบบได้แล้ว ระบบก็จะตรวจสอบว่า ผู้จัดการมีสิทธิ์อนุมัติค่าใช้จ่ายได้เท่าไหร่

วิธีใช้งาน / เริ่มต้นยังไง

การใช้งาน IAM จริงๆ มีหลายรูปแบบครับ ขึ้นอยู่กับขนาดและความซับซ้อนขององค์กร แต่หลักการพื้นฐานเหมือนกัน

สมัยก่อน ตอนทำร้านเน็ต ผมใช้วิธีง่ายๆ คือ สร้าง User Account ให้ลูกค้าแต่ละคน แล้วกำหนดสิทธิ์การใช้งานต่างๆ เช่น เวลาที่สามารถใช้งานได้, จำนวนชั่วโมงที่เหลือ, เว็บไซต์ที่สามารถเข้าถึงได้ (ตอนนั้นมีโปรแกรมคุมร้านเน็ตสำเร็จรูปเยอะแยะ)

แต่ถ้าเป็นองค์กรใหญ่ๆ จะต้องใช้ IAM Solution ที่ซับซ้อนกว่านั้น เช่น Microsoft Azure Active Directory, AWS Identity and Access Management, หรือ Okta

ขั้นตอนปฏิบัติจริง

1. กำหนด Roles และ Permissions

ขั้นตอนแรก คือ การกำหนด Roles (บทบาท) และ Permissions (สิทธิ์) ในระบบครับ

Roles คือ กลุ่มของสิทธิ์ที่กำหนดให้กับผู้ใช้งาน เช่น Role "Admin" อาจจะมีสิทธิ์ในการสร้าง User Account, แก้ไขข้อมูล, และเข้าถึงทุกส่วนของระบบ ส่วน Role "User" อาจจะมีสิทธิ์ในการอ่านข้อมูลเท่านั้น

Permissions คือ สิทธิ์ในการเข้าถึงทรัพยากรต่างๆ ในระบบ เช่น สิทธิ์ในการอ่านไฟล์, สิทธิ์ในการเขียนไฟล์, สิทธิ์ในการ execute โปรแกรม

ตัวอย่าง code snippet (สมมติว่าเป็นระบบง่ายๆ ที่ใช้ Python):

roles = {
    "admin": ["read", "write", "execute"],
    "user": ["read"]
}

def check_permission(user_role, resource, action):
    if action in roles[user_role]:
        return True
    else:
        return False

# Example usage
user_role = "user"
resource = "file.txt"
action = "write"

if check_permission(user_role, resource, action):
    print(f"User with role '{user_role}' has permission to '{action}' {resource}")
else:
    print(f"User with role '{user_role}' does NOT have permission to '{action}' {resource}")

2. Implement Multi-Factor Authentication (MFA)

MFA คือ การเพิ่มขั้นตอนในการยืนยันตัวตน นอกเหนือจาก Username Password เช่น การใช้ OTP (One-Time Password) ที่ส่งไปยัง SMS หรือ Email, การใช้ Authenticator App (เช่น Google Authenticator, Authy), หรือการใช้ Biometric Authentication (เช่น ลายนิ้วมือ, การสแกนใบหน้า)

MFA ช่วยเพิ่มความปลอดภัยให้กับระบบอย่างมาก เพราะถ้า Hacker ได้ Username Password ไป ก็ยังไม่สามารถเข้าสู่ระบบได้ ถ้าไม่มี OTP หรือ Biometric Data

3. Monitor และ Audit Logs

การ Monitor และ Audit Logs คือ การติดตามและบันทึกการเข้าถึงทรัพยากรต่างๆ ในระบบ เพื่อตรวจสอบว่า มีใครเข้าถึงอะไรบ้าง, เมื่อไหร่, และทำอะไร

Logs เหล่านี้สามารถนำมาวิเคราะห์เพื่อตรวจจับพฤติกรรมที่ผิดปกติ เช่น การ Login จาก IP Address ที่ไม่คุ้นเคย, การเข้าถึงไฟล์ที่ไม่ได้ใช้งานเป็นประจำ, หรือการพยายามเข้าถึงทรัพยากรที่ไม่ได้รับอนุญาต

สมัยผมทำร้านเน็ต ผมจะคอยดู Log ของโปรแกรมคุมร้านเน็ตอยู่เสมอ เพื่อดูว่ามีใครพยายาม Hack ระบบ หรือพยายามใช้โปรแกรมโกงเกมบ้าง

เปรียบเทียบกับทางเลือกอื่น

IAM ไม่ใช่ทางเลือกเดียวในการจัดการ Access Control ครับ ยังมีทางเลือกอื่นๆ อีก เช่น:

• Access Control Lists (ACLs): เป็นวิธีที่ง่ายที่สุด โดยกำหนดสิทธิ์การเข้าถึงให้กับ User หรือ Group โดยตรง แต่จัดการยากถ้า User หรือ Resource มีจำนวนมาก
• Role-Based Access Control (RBAC): เป็นวิธีที่นิยมใช้กันมาก โดยกำหนดสิทธิ์ให้กับ Roles แล้ว Assign Roles ให้กับ Users ทำให้จัดการง่ายขึ้น
• Attribute-Based Access Control (ABAC): เป็นวิธีที่ซับซ้อนที่สุด แต่มีความยืดหยุ่นสูง โดยกำหนดสิทธิ์ตาม Attribute (คุณสมบัติ) ของ User, Resource, และ Environment

ตารางเปรียบเทียบ:

Feature	ACL	RBAC	ABAC
Complexity	Low	Medium	High
Scalability	Low	Medium	High
Flexibility	Low	Medium	High
Use Cases	Small systems	Most systems	Complex systems

น้องๆ ลองพิจารณาดูนะครับ ว่าทางเลือกไหนเหมาะสมกับความต้องการของตัวเองมากที่สุด

อย่าลืมแวะไปอ่านบทความอื่นๆ ที่ SiamCafe Blog นะครับ มีอะไรน่าสนใจอีกเยอะเลย

สมัยนี้มี Cloud IAM Services ให้เลือกใช้เยอะแยะเลยครับ ลองศึกษาดู อย่าง AWS IAM, Azure Active Directory, Google Cloud IAM พวกนี้ช่วยให้ชีวิตเราง่ายขึ้นเยอะ ไม่ต้องสร้างระบบ IAM เองให้ปวดหัว

สุดท้ายนี้ อยากฝากน้องๆ ว่า เรื่อง Security เป็นเรื่องที่ต้องให้ความสำคัญเสมอ อย่าประมาท เพราะ Hacker สมัยนี้เก่งขึ้นทุกวัน ต้องคอย Update ความรู้และเทคนิคใหม่ๆ อยู่เสมอ

และอย่าลืมแวะมาเยี่ยมชม SiamCafe Blog บ่อยๆ นะครับ จะพยายามหาความรู้และประสบการณ์มาแบ่งปันให้เรื่อยๆ ครับ

Best Practices / เคล็ดลับจากประสบการณ์

น้องๆ หลายคนอาจจะคิดว่า IAM มันยาก จริงๆ แล้วมันก็เหมือนกับการจัดการกุญแจบ้านนั่นแหละ ใครควรมีกุญแจดอกไหน เข้าห้องไหนได้บ้าง สมัยผมทำร้านเน็ตนี่แหละ ตัวดีเลย เด็กชอบแอบลงโปรแกรม เผลอๆ ลงไวรัสมาอีก ต้องมานั่งไล่ลบกันหัวปั่น

สมัยก่อนร้านเน็ตเราอาจจะไม่ได้ซับซ้อนขนาดนี้ แต่พอมาเป็นระบบใหญ่ๆ ในองค์กร การจัดการสิทธิ์มันสำคัญมากๆ ลองคิดภาพถ้าพนักงานทุกคนมีสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลลูกค้าได้หมด จะเกิดอะไรขึ้น?

3-4 เทคนิคที่ใช้ได้จริง

1. Least Privilege Principle: ให้สิทธิ์เท่าที่จำเป็น

หลักการนี้สำคัญมาก! อย่าให้ใครมีสิทธิ์เกินความจำเป็น เหมือนตอนเด็กๆ ที่บ้านไม่ให้เล่นเกมเกิน 2 ชั่วโมงนั่นแหละ (เศร้า) ในระบบ IT ก็เหมือนกัน ให้สิทธิ์พนักงานเข้าถึงข้อมูลหรือระบบเท่าที่จำเป็นต่อการทำงานเท่านั้น

# ตัวอย่าง: กำหนดสิทธิ์ให้ user อ่านไฟล์ได้อย่างเดียว
chmod 400 /path/to/important/file

2. Multi-Factor Authentication (MFA): ยืนยันตัวตนหลายชั้น

MFA นี่เหมือนใส่กุญแจล็อคบ้านหลายชั้น ถึงขโมยจะงัดประตูได้ ก็ต้องเจอด่านต่อไปอีก! การใช้ MFA ช่วยป้องกันการเข้าถึงระบบโดยไม่ได้รับอนุญาตได้ดีมาก แม้ว่ารหัสผ่านจะรั่วไหลไปแล้วก็ตาม

สมัยนี้มีหลายวิธีให้เลือก ทั้ง SMS, App Authenticator หรือ Hardware Token เลือกที่เหมาะกับองค์กรเรา

3. Regularly Review and Revoke Access: ตรวจสอบและยกเลิกสิทธิ์เป็นประจำ

สิทธิ์การเข้าถึงเนี่ย ไม่ใช่ว่าให้แล้วให้เลย ต้องมีการตรวจสอบเป็นระยะๆ ด้วย เหมือนตอนที่เพื่อนยืมหนังสือไป แล้วเราต้องทวงคืนนั่นแหละ! (ฮา) พนักงานที่ลาออกไปแล้ว หรือเปลี่ยนตำแหน่งแล้ว ควรถูกยกเลิกสิทธิ์ทันที

ผมเคยเจอเคสที่พนักงานเก่าลาออกไปแล้ว แต่สิทธิ์ยังอยู่ ปรากฏว่าแอบเข้ามาดูข้อมูลบริษัทเฉยเลย! เสียหายไปเยอะ

4. Centralized Identity Management: รวมศูนย์การจัดการ Identity

การมีระบบจัดการ Identity แบบรวมศูนย์ ช่วยให้เราควบคุมและจัดการสิทธิ์ได้ง่ายขึ้น เหมือนมีแผงควบคุมเดียวที่สั่งการทุกอย่างได้ ไม่ต้องวิ่งวุ่นไปจัดการแต่ละระบบ

สมัยก่อนร้านเน็ตผมต้องจำรหัสผ่านของเครื่องลูกแต่ละเครื่อง ตอนนี้มีระบบจัดการ Account กลางแล้ว ชีวิตง่ายขึ้นเยอะ

FAQ คำถามที่พบบ่อย

ทำไม IAM ถึงสำคัญ?

IAM สำคัญเพราะช่วยปกป้องข้อมูลและระบบของเราจากการเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต ลดความเสี่ยงด้านความปลอดภัย และช่วยให้เราปฏิบัติตามกฎหมายและข้อบังคับต่างๆ ได้

IAM เหมาะกับองค์กรขนาดไหน?

IAM เหมาะกับทุกองค์กร ไม่ว่าเล็กหรือใหญ่ แต่ความซับซ้อนของระบบ IAM อาจแตกต่างกันไปตามขนาดและความต้องการขององค์กร

เริ่มต้นใช้งาน IAM อย่างไร?

เริ่มต้นจากการประเมินความเสี่ยงด้านความปลอดภัย กำหนดนโยบายการเข้าถึง และเลือกโซลูชัน IAM ที่เหมาะสมกับองค์กรของเรา อาจเริ่มจากส่วนที่สำคัญที่สุดก่อน แล้วค่อยๆ ขยายไปยังส่วนอื่นๆ

มี tool อะไรแนะนำบ้างครับ?

มีหลายตัวเลยน้องเอ้ย ขึ้นอยู่กับงบประมาณและความต้องการขององค์กร ตัวฟรีก็มี เช่น Keycloak ตัวเสียเงินก็มี Azure AD, Okta ลองศึกษาดูนะ

สรุป

IAM คือเรื่องสำคัญที่มองข้ามไม่ได้ในยุคดิจิทัลนี้ การจัดการสิทธิ์การเข้าถึงอย่างมีประสิทธิภาพ ช่วยลดความเสี่ยงด้านความปลอดภัย และปกป้องข้อมูลอันมีค่าขององค์กรเรา

จำไว้ว่า IAM ไม่ใช่แค่เรื่องของ IT แต่เป็นเรื่องของทุกคนในองค์กรที่ต้องร่วมมือกัน เพื่อสร้างระบบที่ปลอดภัยและน่าเชื่อถือ SiamCafe Blog มีบทความดีๆ อีกเยอะ ลองเข้าไปอ่านดูนะ

ถ้าใครอยากลงทุน Forex ลองดู iCafeForex นะจ๊ะ